Internetpagina's van Johan Trommel

Pasfoto-JA.jpg
Pasfoto-MR.jpg

 

Weersverwachting
Jakarta
Weeronline.nl - Meer weer in Jakartaweeronline.nl Altijd jouw weer
 
 

Toraja's

Leven in het teken van de reis  
 
Sulawesi, een prachtig eiland met een schitterende natuur. Een eiland met verschillende fascinerende culturen: Boeginezen in het uiterste zuidwesten, Minahassers in het noorden (met z'n prachtige duiklocaties) en Toraja's in de berggebieden ruim 300 km. ten noorden Makassar, dat de toegangspoort tot het eiland is, omdat daar de enige internationale luchthaven van Sulawesi is. Een eiland ook dat de dubieuze eer geniet wereldnieuws te zijn geweest - vanwege onlusten en moordaanslagen in de provincie Centraal Sulawesi, broeinest van moslim-fanatisme.
Wij zijn een week op Sulawesi geweest en hebben kennis gemaakt met de Toraja's. Eerst een aantal dagen in Mamasa en daarna Rantepao en omgeving. Hemelsbreed liggen deze plaatsen slechts 80 km. van elkaar. Maar een vrijwel ontoegankelijke bergketen scheidt Tana Toraja van de Mamasa-Toraja's, zodat een 12 uur durende reis nodig is om van de een naar de ander te komen.
 
Mamasa
 
Zo'n 350 km. van Makassar ligt het district Mamasa. Een slechte weg voert vanaf de kustplaats Polewali 90 km. de bergen in - een tocht waar we 5 uur voor nodig hadden.
In Mamasa begon dominee A.Bikker in 1928 met de verkondiging van het evangelie. Het werk dat hij en met en na hem vele anderen - gezonden vanuit de Christelijke Gereformeerde Kerken - hebben mogen doen, is bekroond met het ontstaan van de Gereja Toraja Mamasa (GTM), sinds 1950 een zelfstandige kerkgemeenschap, die nu - verspreid over verschillende districten - zo'n 90.000 leden telt.
 
Tradities in ere
 
Vier dagen waren we te gast in het guesthouse van de GTM. Dominggus was onze gastheer en gids, zijn vrouw Iuliana onze gastvrouw. Dominggus heeft ons kennis laten maken met de bijzondere gebruiken van de Mamasa-Toraja's tijdens de drie excursies die we met hem maakten naar verschillende dorpjes in de omgeving. Vier thema's zijn te noemen:
 
1. We hebben genoten van de prachtige omgeving: mooi landschap, prachtige sawah's, authentieke dorpjes (soms erg arm) en schitterende panorama's.
 
2. Het zendingswerk vanuit Nederland is rijk gezegend. Met dank-baarheid wordt gesproken over wat predikanten en andere zendings-werkers in het verleden hebben gedaan. We hebben het oudste Mamasa-kerkje bezocht, in 1930 gebouwd door ds.Geleijnse in het dorpje Tawalian, enkele kilometers van Mamasa. Veel waardering is er voor de ondersteuning dominee Kees Buijs geeft aan de GTM en de projecten waar hij een aandeel in heeft.
 
3. We hebben kennis gemaakt met de tradities en cultuur van de Toraja's. Diverse traditionele huizen hebben we gezien, die qua vorm wel lijken op de meer bekende huizen in Tana Toraja (Rantepao e.o.) maar toch duidelijk een eigen stijl vertonen. Verder hebben we toevallig een repetitie van een traditionele dansgroep meegemaakt. Veel dansen hebben te maken met vruchtbaarheidsrituelen.
Dominee Buijs heeft in zijn proefschrift (Powers of blessing from the wilderness and from heaven, 2004) aangetoond dat de Toraja's van huis uit geloofden dat de zegeningen die de mensen nodig hebben om te leven, enerzijds afkomstig zijn vanuit de hemel - de woonplaats van de goden én van de voorouders - en anderzijds vanuit de wildernis, die gecultiveerd kan worden en de rijst voortbrengt die de mens tot voedsel dient. Welnu, de dansen die geoefend werden, staan in het teken van de rijstbouw.
 

 
4. De Toraja's besteden bijzonder veel zorg aan de begrafenis van hun geliefden. Vanuit het traditionele volksgeloof leeft de gedachte nog steeds, dat de overledene een zo goed en veilig mogelijke reis naar de volgende wereld gegeven moet worden. Voorzover de levenden daar iets aan kunnen doen, zal alles in het werk gesteld worden om de reis behouden aankomst in het hiernamaals te bewerkstelligen. Immers, vele zegeningen komen vanuit de hemel en de gestorven voorouders spelen hier een belangrijke rol in.
Dominggus liet ons grafmonumenten zien, zomaar aan de weg geplaatst vóór de graven die in de rotsen waren uitgehouwen. Daar begraven te worden is niet voor iedereen weggelegd, slechts voor de rijkeren. Hij vertelde daarbij, dat in het dorpje Nosu elk jaar op Pasen het lichaam van de overledene, dat door bepaalde bewerkingen gemummificeerd is, nieuwe kleding krijgt, als teken van het nieuwe leven dat door Christus ons geschonken wordt. Een bijzonder gebruik, dat bij ons natuurlijk volkomen vreemd is, maar waar wel een rijke betekenis aan gegeven wordt. We hebben ook een begraafplaats gezien van eenvoudige mensen en direct viel ons op, dat deze graven van allerlei attributen waren voorzien: potjes, bloemen, ja zelfs sigaretten en een boodschappentas. Alles symbolisch bedoeld om de reis naar de volgende wereld te vergemakkelijken en veraangenamen. Bijgeloof? Voor een nuchtere Hollander misschien wel, maar de Toraja's kunnen traditionele riten heel goed combineren met het christelijk geloof.
Maar de aandacht voor de overledenen gaat nog verder. Rijkere mensen willen hun doden graag eren met een groot begrafenisfeest - uit respect, maar vooral in het kader van "de reis". Daarom worden overledenen niet direct begraven, maar in hun eigen huis opgebaard, vaak maanden lang - soms meer dan een jaar. Wij hebben een condoleance-bezoek gebracht bij een familie die al 7 maanden hun overleden vader in huis hadden. Dag en nacht, al die tijd, zijn er mensen bij de overledene, die in een gesloten kist in huis is. Door direct na het overlijden het lichaam op een bepaalde manier te prepareren, droogt het lichaam uit. De evt. lijklucht wordt d.m.v. bamboe pijpjes, die vanuit de kist door het dak en de vloer (de huizen staan op palen) afgevoerd naar buiten - je ruikt dus niets. Wij werden hartelijk ontvangen en kregen koffie en koek aangeboden. Ons werd verteld, dat in deze rouwperiode een keer maand op zondag er een soort kerkdienst wordt gehouden bij het huis van de overledene. De preek gaat meestal over de ernst van de dood én de oproep aan de levenden om in vrede en harmonie met elkaar te leven.
Wanneer er voldoende geld gespaard is en alle voorbereidingen getroffen zijn, wordt het begrafenisfeest gehouden, dat vaak een week duurt. We hebben ook nog gehoord dat een dag eerder in het dorp nog twee karbouwen geslacht waren door een man, hoewel zijn vrouw al enige tijd geleden begraven was. We hebben bij de slachtplaats en ook de huiden en horens van de karbouwen gestaan. Een uur later zaten we te eten een paar huizen verderop; waarschijnlijk hebben we toen het vlees van die karbouwen gegeten. Trouwens, de horens worden al eeuwen lang aan de voorgevel van de huizen opgehangen, als statussymbool; ook hangen er varkenskaken, die dienen ter bescherming tegen boze geesten.
 
Torajaland, prachtig bergachtig gebied.
Torajaland, prachtig bergachtig gebied. 

Torajaland, prachtig bergachtig gebied.
Slechte, soms bijna onbegaanbare weg naar Mamasa, 90 km. in 5½ uur.
Het dorp Mamasa.
Prachtige sawa's in de dalen en valleien.
Een heel mooie streek met een vriendelijk klimaat.
Armoedig straatje.
40 miljoen (!) Indonesiërs leven onder de armoedegrens
Op weg naar de kerk van Tawalian.
Dominee op de preekstoel in Tawalian.
Traditionele woning van de Mamasa-Toraja's.
Karbouwhorens als status-symbool.
Traditionele dans van een rijst-ritueel
Traditionele Mamasa-kleding en handgemaakte batik-blouse uit Yogyakarta.
Graven van rijken langs de weg.
Begraafplaats van \
De overledenen krijgen allerlei attributen mee, zelfs een boodschappentas.
De overleden vader ligt al 7 maanden thuis opgebaard.
Gisteren zijn hier 2 karbouwen geslacht ter nagedachtenis aan overleden echtgenote.
De horens hangen nog te drogen in de boom.
Rijst met karbouwenvlees.